LỊCH SỬ, VĂN HÓA PHƯỜNG CHŨ
1. Vùng đất giàu truyền thống lịch sử
Chũ là một từ cổ với ý nghĩa là vùng đất chủ, đất chúa; có tên Hán - Việt là Trù Hựu. Ở vùng Chũ, các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra các công cụ đá đẽo thời hậu kỳ đồ đá cũ ở Chũ làng và Chũ phố. Các công cụ đó thuộc nền văn hóa Sơn Vi cách ngày nay từ 1 đến 2 vạn năm. Phường Chũ, thuộc địa bàn cư trú của cư dân hậu kỳ đá cũ cách ngày nay từ 1 đến 2 vạn năm. Nơi đây đã có người Việt cổ, Tày cổ cư trú, sinh sống.
Phường Chũ được thành lập trên cơ sở sáp nhập các phường Chũ, Thanh Hải, Hồng Giang, Trù Hựu. Phường Chũ có diện tích có diện tích 62,27km2; dân số 58.209 người với 13.086 hộ, gồm 9 dân tộc cùng sinh sống đan xen, hòa thuận tại 77 tổ dân phố, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 33,52%. Phường có địa giới hành chính: phía Đông giáp xã Lục Ngạn, phía Tây giáp phường Phượng Sơn, phía Nam giáp xã Đèo Gia và xã Nam Dương, phía Bắc giáp xã Kiên Lao và xã Biên Sơn. Nằm ở phía phía Đông Bắc của tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm hành chính tỉnh Bắc Ninh khoảng 50–55 km theo đường bộ, phường Chũ là vùng đất có vị trí địa lý chiến lược, vừa mang dáng dấp đô thị hiện đại, vừa gìn giữ nét đẹp của một miền quê Kinh Bắc giàu truyền thống. Từ xa xưa, nơi đây đã là vùng đất trù phú bên dòng sông Lục Nam, nơi giao thoa văn hóa, kinh tế của các vùng Bắc Giang - Bắc Ninh. Người dân Chũ nổi tiếng cần cù, hiếu học, đoàn kết, nhân ái. Trong các thời kỳ đấu tranh dựng nước và giữ nước, nhân dân địa phương đã không quản gian khổ, hy sinh, đóng góp sức người, sức của cho công cuộc giải phóng dân tộc. Trải qua bao biến thiên lịch sử, vùng đất Chũ, Thanh Hải, Hồng Giang, Trù Hựu vẫn giữ trọn khí phách kiên cường, trở thành biểu tượng của tinh thần “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.
Không chỉ tự hào về truyền thống đội du kích Chũ kiên trung, lịch sử còn ghi lại nhiều chiến công vang dội của quân và dân địa phương trong hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Nơi đây vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân” thời kỳ kháng chiến chống Pháp, là quê hương của hai Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân: Trần Đình Hùng và Lưu Viết Thoảng, cùng hàng nghìn người con ưu tú đã không tiếc máu xương, anh dũng chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Ngày nay, kế thừa truyền thống quý báu của cha ông, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân phường Chũ đang ra sức xây dựng quê hương giàu đẹp, hiện đại, văn minh, trở thành điểm sáng trong hành trình phát triển đô thị của tỉnh Bắc Ninh. 2. Nét đẹp văn hóa truyền thống
Chũ là vùng đất mang dấu ấn văn hóa Kinh Bắc. Từ bao đời nay, trong nếp sinh hoạt của người dân vẫn lưu giữ nhiều phong tục tốt đẹp, đậm chất văn hóa đồng bằng Bắc Bộ: lễ hội làng, tục thờ thành hoàng, trò chơi dân gian, rước kiệu, tế lễ truyền thống…
Trên địa bàn phường hiện có nhiều di tích lịch sử - văn hóa, đình, chùa, miếu mạo được bảo tồn, trùng tu, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng và lưu giữ hồn quê. Tiêu biểu như di tích Quốc gia đền Hả, Đền khánh Vân, đình chùa Nội Bàng, chùa Đại Miễn, đình chùa Giáp Hạ … là những công trình phản ánh rõ nét kiến trúc cổ truyền, nghệ thuật điêu khắc dân gian tinh xảo và đời sống tâm linh phong phú của cư dân nơi đây.
Phường Chũ là vùng đất có bề dầy truyền thống lịch sử, văn hóa, với nhiều di tích cổ quan trọng. Một trong những di tích gắn liền với lịch sử văn hóa thời Lý- Trần, có giá trị trong việc nghiên cứu và xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân đó là đền Hả. Hằng năm, các lễ hội truyền thống được tổ chức long trọng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ công đức tổ tiên, tri ân các bậc tiền nhân có công dựng làng mà còn là môi trường giáo dục lòng yêu quê hương, bồi đắp tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, gắn kết cộng đồng. 3. Bản sắc văn hóa trong thời kỳ mới
Trong nhịp sống đô thị hóa, người dân Chũ vẫn giữ vững bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời tiếp thu tinh hoa thời đại mới. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Gia đình văn hóa”, “Khu dân cư kiểu mẫu” được triển khai sâu rộng. Đến nay, 100% tổ dân phố có nhà văn hóa, tỷ lệ gia đình văn hóa đạt trên 94%, nhiều mô hình “Dân vận khéo”, “Khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp” được nhân rộng.
Các câu lạc bộ văn nghệ, dân vũ, bóng chuyền hơi, thơ ca, Quan họ hoạt động sôi nổi, tạo nên đời sống tinh thần phong phú. Công tác khuyến học, khuyến tài được quan tâm, với hàng chục dòng họ hiếu học, gia đình khuyến học tiêu biểu. Chính quyền và nhân dân phường luôn chú trọng bảo tồn di tích, phục dựng lễ hội, gắn văn hóa với phát triển kinh tế - du lịch - dịch vụ, hướng tới xây dựng đô thị xanh, thông minh, đậm đà bản sắc dân tộc. 4. Hướng tới tương lai - Giữ gìn và lan tỏa giá trị truyền thống
Văn hóa Chũ là sự hòa quyện giữa cốt cách Kinh Bắc cổ kính và tinh thần đổi mới, hội nhập. Phát huy truyền thống “Đoàn kết - Hiếu học - Cần cù - Sáng tạo”, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân phường Chũ quyết tâm xây dựng địa phương trở thành đô thị văn minh, hiện đại, nhân văn, nơi văn hóa truyền thống được gìn giữ, tỏa sáng trong nhịp sống mới.
Phòng Văn hóa - Xã hội phường Chũ
