Phường Chũ, tỉnh Bắc Ninh có hàng nghìn người là dân tộc Sán Dìu, cư trú đông trên địa bàn các tổ dân phố. Cũng như nhiều dân tộc khác, do hội nhập quốc tế có sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc, vì vậy tiếng nói của cộng đồng dân tộc Sán Dìu đang dần bị mai một. Trước thực trạng đó trong cộng đồng mỗi dân tộc xuất hiện những tấm gương tiêu biểu giữ gìn, phát huy những nét di sản văn hóa tốt đẹp này. Ông Phan Văn Minh ở tổ dân phố Đồng Tuấn là một người như vậy.
Ông Phan Văn Minh với lớp học truyền dạy tiếng dân tộc Sán Dìu tại tổ dân phố Đồng Tuấn
Ông Phan Văn Minh (sinh năm 1952) cư trú ở tổ dân phố Đồng Tuấn, phường Chũ, tỉnh Bắc Ninh là một trong những người điển hình trong cộng đồng dân tộc Sán Dìu có công trong việc giữ gìn tiếng nói của dân tộc mình. Được biết, hiện nay trên địa bàn phường Chũ còn rất ít người dân tộc Sán Dìu sử dụng được một câu đầy đủ, chính xác bằng tiếng Sán Dìu, những câu thông thường trong giao tiếp đều có pha trộn tiếng Kinh hoặc từ ngữ của dân tộc khác; số thanh thiếu niên dân tộc Sán Dìu dưới 15 tuổi có khoảng 50% không có khả năng nghe, nói được bằng tiếng của dân tộc mình. Nhận thấy tiếng nói dân tộc Sán Dìu đang dần mai một, trong nhiều năm qua ông Minh dành thời gian sưu tầm tư liệu, biên tập 7 cuốn sách trong đó có 4 cuốn dạy tiếng, 3 cuốn biên tập các bài hát dân ca tiếng Sán Dìu và được trình bày công phu dưới dạng song ngữ (tiếng Kinh và tiếng Sán Dìu), theo ông Minh: Chữ cái trong tiếng Việt không ghép được âm trong tiếng Sán Dìu, những người không biết tiếng rất khó có thể phát được đúng âm. Vì vậy, để sử dụng được những cuốn sách của ông biên soạn, trong cuốn sách ông sử dụng chữ Hán nôm kết hợp với chữ Quốc ngữ, làm rõ thêm bằng nghĩa Hán-Việt.
Cuốn sách do ông Phan Văn Minh biên soạn và sưu tầm
Từ năm 2003 đến nay ông mở nhiều lớp dạy miễn phí cho con em dân tộc Sán Dìu vào dịp nghỉ hè, ngày chủ nhật, thời gian đầu do không có lớp học ông dạy tại nhà, bàn ghế là những tấm ván chưa dùng đến và hạ cánh cửa kê tạm. Những năm gần đây ông nhờ nhà văn hóa của tổ dân phố, cứ như vậy từ đó đến nay ông đã giúp được nhiều người sử dụng thông thạo tiếng Sán Dìu. Ông Phan Văn Minh là hội viên trong Hội bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Sán Dìu phường Chũ, những cuốn sách biên tập các bài hát dân ca dân tộc Sán Dìu được ông in ra nhiều cuốn gửi đến từng hội viên, qua đó giúp cho mỗi hội viên sử dụng tiếng Sán Dìu được đầy đủ và chính xác hơn. Với những thành tích đó, năm 2022 ông vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú với thành tích được ghi nhận “Đã có cống hiến xuất sắc trong giữ gìn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc”. Điều mong muốn lớn nhất của ông Minh hiện nay là trong mỗi tổ dân phố có đồng dân tộc thiểu số sinh sống đều có lớp dạy tiếng dân tộc để giữ gìn loại hình di sản văn hóa tốt đẹp này. Đây cũng là những nội dung được Đảng, Nhà nước quan tâm, để thực hiện được điều đó cấp ủy, chính quyền các cấp, nhất là ngành văn hóa cần nhân rộng thêm nhiều điển hình tiêu biểu như ông Phan Văn Minh trong việc giữ gìn, phát huy di sản văn hóa tốt đẹp của từng dân tộc./. Bùi Được
